Treftadaeth Cymru

Y Pontydd

Bu’n rhaid codi 31 o bontydd dros y gamlas. Codwyd rhai ohonynt am fod y gamlas wedi hollti tir y tirfeddianwyr lleol. Codwyd eraill i gario ffyrdd a chodwyd eraill i hwyluso pethau i’r gamlas ei hun. Mae sawl math gwahanol o bont. Y math cyntaf oedd pont godi fach gydbwysedig. Fe’i gwnaed o bren a gallai pobl ei chroesi ar droed. Yr ail fath oedd y bont grom. Yr oedd hi’n fwy o faint ac wedi’i chodi o gerrig i fynd â’r ffordd dros y gamlas.

  • Pont Scotch Hall o’r ochr ddeheuol. Gwelir y bwa canolog dros yr afon a’r ddau fwa allanol, a ychwanegwyd yn ddiweddarach, i gymryd cledrau’r rheilffordd i’r ceiau.(DS2005_021_002, NPRN: 34411)
  • Manylyn o’r asennau o haearn bwrw a gynhaliai’r bwa bas dros y gamlas. (DS2007_049_004, NPRN: 34411)
  • Llun llonydd o fodel o drychiad tri-dimensiwn o’r rhan ganolog o Bont Scotch Hall. (SHB03, NPRN: 34411)

Pont Scotch Hall

Er bod y pontydd safonol yn dilyn cynllun traddodiadol y pontydd crwm o gerrig sydd i’w cael ar hyd camlesi, amrywiwyd manylion eu cynllun i gyd-fynd â gofynion ac amodau pob safle unigol. Pont Scotch Hall yw un o’r tair pont gyfansawdd ar Gamlas Llangollen ac mae’n un arloesol am i’r gwaith maen traddodiadol ynddi gael ei gryfhau â thrawstiau o haearn bwrw. Golygai’r trawstiau hynny fod modd i’r bwa dros yr afon fod yn gryf heb fod angen i’r ffordd dros bont y gamlas fod mor serth. Mae’r ddau fwa ochr yn rhychwantu cledrau’r rheilffyrdd yr arferai ceffylau dynnu wagenni ar hyd-ddynt draw at y ceiau.

  • Pont Godi Llanddyn (DS2007_104_001, NPRN: 405856)
  • Pont droi dociau sych basn Trefor. (DS2007_124_001, NPRN: 406627)
  • Pont Bryn Howel, pont grom nodweddiadol dros gamlas (DS2007_056 _001: NPRN 406021)

Y Pontydd Codi a’r Pontydd Troi

Mae dwy bont godi draddodiadol eu cynllun wedi goroesi ar Gamlas Llangollen. Ailgodwyd pontydd eraill â defnyddiau newydd, a’u hawtomeiddio am resymau diogelwch. Mae gan y ddwy bont godi golfach ar un ateg ynghyd â thrawst cydbwyso uwchben i godi’r dec.

Pont droi o bren sy’n croesi’r fynedfa i ddoc sych Trefor, a throsti rhed y llwybr halio i mewn i Fasn Trefor.

Cyfrngau