Treftadaeth Cymru

Llangollen Canal (Image: DS2007_063_001 / NPRN: 405725 / Source: RCAHMW) Traphont Pontcysyllte, Camlas Llangollen, Froncysyllte. 2005. (Image: DI2005_0878 / NPRN: 34410)

Treftadaeth Byd Cymru

Traphont ddŵr Pontcysyllte a Chamlas Llangollen

Gyda’i gilydd, mae Camlas Llangollen a Thraphont Ddŵr Pontcysyllte yn gampwaith ym myd peirianneg y camlesi ac yn enghraifft nodedig o’r gwelliant a welwyd yn y dulliau cludo yn ystod y Chwyldro Diwydiannol. Adeiladwyd y gamlas rhwng 1795 a 1808 gan ddau ffigur nodedig iawn yn natblygiad peirianneg sifil, Thomas Telford a William Jessop, ac adeg ei chwblhau dywedwyd ei bod hi’n ‘composed of works more difficult of execution than can perhaps be found anywhere within an equal distance of canal navigation’. Gan mai’r her a wynebai’r peirianwyr oedd adeiladu camlas ar draws uwchdiroedd y gogledd-ddwyrain, gellir gweld ynddi’r holl nodweddion a gâi eu defnyddio cyn hir gan gamlesi tebyg. Yn eu plith mae twneli, pantiau, traphontydd dŵr ac argloddiau, a llawer ohonynt yn dechnegol arloesol neu ar raddfa enfawr, ynghyd â phontydd, cwlfertau, coredau a nodweddion cysylltiedig fel ceiau, rheilffyrdd (y tynnid y wagenni arnynt gan geffylau), a thai a swyddfeydd peirianwyr a gweithwyr y gamlas. Dros 200 mlynedd ar ôl ei hagor, mae’r gamlas yn dal i fod ar waith ac yn un o’r darnau prysuraf ar unrhyw gamlas yn y Deyrnas Unedig.

Yn 2009 rhoddwyd Statws Treftadaeth Byd i Draphont Ddŵr a Chamlas Pontcysyllte. Dyma’r trydydd Safle Treftadaeth Byd yng Nghymru, ochr yn ochr â Chestyll a Muriau Trefi’r Brenin Edward yng Ngwynedd a Thirwedd Ddiwydiannol Blaenafon. Arweiniwyd y broses o lunio’r enwebiad am Safle Treftadaeth Byd gan y Comisiwn Brenhinol, Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam a Dyfrffyrdd Prydain, ac mae’r ddogfen enwebu a phapurau’r gynhadledd gysylltiedig ar gael i’w prynu. Bu i waith y Comisiwn Brenhinol gynnwys gwneud cofnod ffotograffig a dogfennol o bron i 200 o nodweddion ar hyd yr un filltir ar ddeg o gamlas sydd wedi’u cynnwys yn y safle enwebedig - o Bont Gledrid ger Rhoswiail i Raeadr y Bedol i’r gogledd-orllewin o Langollen. Cewch afael ar yr holl wybodaeth drwy chwilio am Gamlas Llangollen ar Coflein . Gwnaed arolygon manwl hefyd o rai o’r henebion unigol pwysicaf. Yn eu plith mae’r ddwy draphont ddŵr fawr yn y Waun a Phontcysyllte ynghyd â Phont Scotch Hall wrth Fasn Trefor. Cewch weld ffrwyth y gwaith hwnnw drwy glicio ar y cysylltau â’r cyfryngau ar waelod y tudalen hwn. Yno hefyd, bydd modd i chi weld animeiddiad gan y cwmni delweddu See3D Cyf o godi Traphont Ddŵr Pontcysyllte.

Cysylltau allanol

Cyfrngau