Amdanom Ni

Llangollen Canal (Image: DS2007_063_001 / NPRN: 405725 / Source: RCAHMW) Traphont Pontcysyllte, Camlas Llangollen, Froncysyllte. 2005. (Image: DI2005_0878 / NPRN: 34410)

Yn ôl i dudalen y Datganiadau i'r Wasg

Dyfrbont a Chamlas Pontcysyllte

Dyddiad Lawnsio: 2009-01-17

Datganiad i'r wasg:

Dyfrbont a Chamlas Pontcysyllte - Cymru’n dathlu wedi i gampwaith beirianyddol Thomas Telford dderbyn statws Treftadaeth y Byd UNESCO


Yn dilyn cyfarfod Pwyllgor Treftadaeth y Byd yn Seville, mae Cymru’n swyddogol wedi ennill eu trydydd Safle Treftadaeth y Byd UNESCO. Dyfrbont a Chamlas Pontcysyllte yng Nghefn Mawr, Wrecsam, yng ngogledd orllewin Cymru, yw’r trydydd safle yng Nghymru. Y ddau safle arall yw Tirlun Diwydiannol Blaenafon (ddynodwyd yn 2000) a Chestyll a Waliau Trefol y Brenin Edward yng Ngwynedd (dynodwyd 1986), ac maent oll yn drysorau hanesyddol hynod o werthfawr sydd wedi goroesi traul blynyddoedd.


Pontcysyllte yw’r 28ain safle Treftadaeth y Byd yn y Deyrnas Unedig, ond ef yw’r cyntaf i groesi’r ffin rhwng dwy wlad - gan fod rhan o’r gamlas 11 milltir yn ymestyn i Loegr.


A hithau yn un o orchestion pwysicaf y peiriannydd sifil Thomas Telford, mae’r ddyfrbont fawreddog hon, sydd yn dyddio’n ôl i 1805, yn gampwaith o gyfnod y Chwyldro Diwydiannol. Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Dyfrffyrdd Prydain a Chomisiwn Brenhinol Henebion Cymru fu’n arwain o ran enwebu’r safle. Mae Cadw, gwasanaeth hanesyddol Llywodraeth Cynulliad Cymru, wedi sicrhau cadwraeth statudol yr heneb drwy gofrestru a rhestru holl rediad y gamlas gan gynnwys y dyfrbontydd, pontydd a thwneli.


Wedi ei hadeiladu dros yr Afon Dyfrdwy, mae Dyfrbont Pontcysyllte yn boblogaidd iawn, ac yn croesawu miloedd o gychod camlas bob blwyddyn, bron i 204 o flynyddoedd wedi iddi agor gyntaf. Mae’r ddyfrbont 126 llath uwchlaw’r afon ac yn 1,007 llath o hyd, ond yn ddim ond 11 troedfedd o led a’r dŵr prin 5.25 troedfedd o ddyfnder. Mae’n cynnwys cafn haearn a gynhelir gan asennau crwm haearn, sy’n cael eu cadw yn eu lle gan deunaw o bileri cerrig.


Yn ôl Rhodri Morgan, Prif Weinidog Cymru, “Pan wnaethom gais i UNESCO i Ddyfrbont Pontcysyllte gael ei chydnabod fel Safle Treftadaeth y Byd roeddem yn hyderus y byddent yn cadarnhau'r hyn ydym ni eisoes yn ei wybod am y Ddyfrbont anhygoel hon adeiladwyd gan Thomas Telford. A nawr bod Pwyllgor Treftadaeth y Byd wedi gwireddu ein dymuniadau, mae’n cadarnhau gwerth byd-eang Dyfrbont a Chamlas Pontcysyllte a’r cyfraniad pwysig a wnaeth yn ystod y chwyldro diwydiannol. Mae cynnwys Dyfrbont a Chamlas Pontcysyllte ar restr Treftadaeth y Byd yn newyddion gwych o ran amgylchedd hanesyddol trafnidiaeth a diwydiant yng Nghymru.”


Ychwanegodd Alun Ffred Jones, Gweinidog Treftadaeth Llywodraeth Cynulliad Cymru, “Mae Dyfrbont a Chamlas Pontcysyllte yn enghraifft wych o dreftadaeth Cymru ar waith. Hon oedd dyfrbont fordwyol uchaf y byd am ddwy ganrif ac mae’n parhau i fod yn un o’r camlesi prysuraf yn y D.U. gyda thua 15,000 o gychod yn teithio arni bob blwyddyn. Hoffwn longyfarch pawb sydd wedi bod ynghlwm â’r enwebiad hwn. Bydd y statws Treftadaeth y Byd yn rhoi hwb i economi a thwristiaeth gogledd-orllewin Cymru, yn ogystal â rhoi cydnabyddiaeth fyd-eang i dreftadaeth yr ardal ac yn sicrhau fod y Ddyfrbont yn cael ei gwarchod a’i chynnal am flynyddoedd i ddod. Hoffwn ddiolch i Cadw a’r Comisiwn Brenhinol am y rôl allweddol maent wedi chwarae wrth baratoi’r cais hwn.”


Ychwanegodd Barbara Follett, Gweinidog Diwylliant a Thwristiaeth y DU, “Mae Dyfrbont a Chamlas Pontcysyllte yn enghraifft wych o dreftadaeth y D.U., a’r hyn sy’n ei wneud yn fwy anhygoel yw ei fod yn dal i gael ei ddefnyddio heddiw. Rwy’n siŵr y bydd ennill statws Treftadaeth y Byd yn hwb haeddiannol i’r ardal.”


Dywedodd Julie Sharman, Rheolwr Cyffredinol Dyfrffyrdd Prydain, Cymru a’r Gororau fod y wobr yn gyfle gwych i gychwyn cyfnod newydd o ffyniant yng ngogledd Cymru a’r Mers. “Mae derbyn y statws hwn yn golygu fod yr atyniad hamdden gwych yma wedi derbyn y gydnabyddiaeth mae’n ei haeddu ac yn rhoi cyfleoedd newydd ar gyfer ffyniant economaidd yn y gymuned leol,” medd Ms Sharman.


Cafodd y cyhoeddiad ei groesawu gan y Cynghorydd Aled Roberts, Arweinydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam, “Mae hwn yn newyddion gwych. Mae Dydfrbont Pontcysyllte yn rhan bwysig iawn o’n treftadaeth ac mae’r trigolion lleol yn ei pharchu’n fawr iawn. Rydym yn hynod o falch o dderbyn y statws hwn yn Wrecsam a’r gobaith yw y bydd yn arwain at adfywiad economaidd nid yn unig yn y cymunedau ger y gamlas ond hefyd i’r cymdogion yn Sir Ddinbych a Sir Amwythig.”


Ychwanegodd y Cynghorydd Bob Dutton, Y Dirprwy Arweinydd ac Aelod o’r Cabinet dros Gymunedau a’r prosiect, “Rwyf wrth fy modd gyda’r canlyniad, ffrwyth llafur blynyddoedd o waith gan swyddogion a Chynghorwyr, a’n partneriaid. Hoffwn ddiolch i’r Gweinidogion yn y Cynulliad ac yn y Llywodraeth yn San Steffan, a’u swyddogion, sydd wedi’n cynhorthwy i gael y maen i’r wal. Yn dilyn fy ymweliad gyda safle Treftadaeth y Byd yng ngogledd yr Eidal llynedd, rwyf yn argyhoeddedig fod hwn yn gyfle gwych i ni gynyddu twristiaeth a chreu prosiectau busnes fydd o fudd i’n cymunedau lleol.”


Ymysg y partneriaid eraill fu ynghlwm â’r prosiect hwn roedd English Heritage, Cyngor Sir Amwythig, Cyngor Sir Ddinbych, Inland Waterways Association a Chyngor Cefn Gwlad Cymru.


DIWEDD


Am fwy o wybodaeth cysylltwch â Rhodri Ellis Owen, Cambrensis ar 029 20 257 075


Rhifau cyswllt ar gyfer y wasg dros y penwythnos:
Dirprwy Swyddog y Wasg Cynulliad Cymru – 029 20 898 099


Sian Rees, Cadw + 00 44 (0)7968 609 820. Bydd Sian Rees ar gael yn Seville, Sbaen


Peter Wakelin, RCAHMW – 07910 518 042. Bydd Peter Wakelin ar gael yn Llangollen


Rhodri Ellis Owen – 07885 416 103. Bydd Rhodri (sy’n siarad Cymraeg) ar gael yng Nghaerdydd


Michelle J. Kozomara, Dyfrffyrdd Prydain – 07917 899 222


Gill Stevens, Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam – 07835 989 756


Nodyn i’r Golygydd


Mae cyswllt i’r Ddogfen Enwebu yn www.wrexham.gov.uk/english/heritage/pontcysyllte_campaign


  1. Prif nodweddion y safle Treftadaeth y Byd yw campwaith beirianyddol dyfrbontydd Pontcysyllte a’r Waun. Fodd bynnag, mae’r safle yn ymestyn 11 milltir o Raeadr y Bedol yn Llangollen i Bont Gledrid ger y Waun. Mae’n cynnwys y gamlas beirianyddol wych ei hun, dyfrbontydd, twneli a phontydd, a nodweddion sy’n gysylltiedig â’i adeiladwaith a’i weithdrefnau hanesyddol megis swyddfeydd y peirianwyr a bythynnod perchnogion y glanfeydd a’r gofalwyr. Mae’r Gylchfa Ragod eang, sydd yna i warchod y Safle, yn dilyn cefnen dopograffig ar ddwy ochr y Safle ac yn cynnwys ardal sydd eisoes wedi ei chofrestru fel Tirwedd o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig.

  2. Mae’r cysyniad o Safleoedd Treftadaeth y Byd wrth graidd Confensiwn Treftadaeth y Byd, a fabwysiadwyd gan UNESCO ym 1972, a gyda 180 o genhedloedd bellach yn aelodau. Trwy’r confensiwn, mae UNESCO yn cael eu hannog i adnabod, gwarchod a chynnal treftadaeth ddiwylliannol a naturiol ar draws y byd, sy’n cael eu hystyried o werth neilltuol i ddynoliaeth. Gwnaeth y Confensiwn gais i sefydlu Rhestr Treftadaeth y Byd, dan reolaeth Pwyllgor Treftadaeth y Byd rhynglywodraethol fel modd o gydnabod fod rhai llefydd, naturiol a diwylliannol, o bwysigrwydd digonol i’r gymuned ryngwladol fod yn gyfrifol amdanynt. Fel aelod o’r Confensiwn, mae’r Taleithiau yn rhoi addewid y byddant yn gofalu am eu safleoedd Treftadaeth y Byd fel rhan o’u rhaglen yn gwarchod eu treftadaeth genedlaethol.

  3. Caiff ceisiadau i gael eu cynnwys ar Restr Treftadaeth y Byd eu gwneud gan y Taleithiau perthnasol ac maent yn mynd trwy werthusiad trylwyr gan gynghorwyr arbenigol ar ran y pwyllgor Treftadaeth y Byd, Cyngor Rhyngwladol Henebion a Safleoedd (ICOMOS) ar gyfer safleoedd diwylliannol a / neu Undeb Cadwraeth Genedlaethol (IUCN) ar gyfer safleoedd naturiol. Caiff y penderfyniad i greu Safle Treftadaeth y Byd newydd ei wneud gan y pwyllgor Treftadaeth y Byd yn eu cyfarfod blynyddol dros yr haf. Ar hyn o bryd mae yna 878 o Safleoedd Treftadaeth y Byd (Gorffennaf 2008) mewn 145 o wledydd. Mae 679 ohonynt yn safleoedd diwlliannol, 174 yn naturiol a 25 yn gymysg.

  4. Yn sylfaenol, anrhydedd yw cael eich cynnwys ar Restr Treftadaeth y Byd, ac nid oes unrhyw newid o ran hawliau a chyfrifoldebau'r perchnogion, trigolion a’r awdurdodau cynllunio. Er hynny, er mwyn cael statws safle Treftadaeth y Byd, mae’n angenrheidiol fod cynllun gwarchod cyfreithiol effeithiol mewn bodolaeth, a bod cynlluniau rheoli a grëir yn cael eu cymeradwyo gan berchnogion y safle er mwyn sicrhau cadwraeth a chyflwyniad y safle.

  5. Cadw yw gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cynulliad Cymru. Ei nod yw hyrwyddo cadwraeth a gwerthfawrogiad amgylchedd hanesyddol Cymru. Mae hyn yn cynnwys adeiladau hanesyddol, henebion, parciau, gerddi a thirluniau hanesyddol, ac archeoleg danddwr. Am wybodaeth bellach ewch i safle we Cadw www.cadw.wales.gov.uk

  6. Mae Dyfrffyrdd Prydain yn gorfforaeth gyhoeddus nid-am-elw sy’n atebol i Defra yn Lloegr a Chymru a Llywodraeth yr Alban yn yr Alban. Mae’r sefydliad yn gofalu am 2,200 o filltiroedd o gamlesi, afonydd, dociau a chronfeydd dŵr ym mhob cwr o Brydain. Gyda’u treftadaeth gyfoethog, toreth o fywyd gwyllt ac yn berwi gyda gweithgaredd, mae dyfrffyrdd tirol mor boblogaidd ag erioed. Mae hanner y boblogaeth yn byw o fewn pum milltir i ddyfrffordd ac mae swm syfrdanol o 11 miliwn o bobl yn eu defnyddio bob blwyddyn fel rhan o’u bywyd bob dydd - fel llwybr byr i’r gwaith, i fynd â’r ci am dro neu er mwyn ymlacio a gwylio’r cychod. Swyddogaeth Dyfrffyrdd Prydain yw sicrhau fod y dyfrffyrdd yn denu digon o fuddsoddiad ar gyfer eu cynnal a’u cadw ac yn parhau i fod yn atyniadol i’r gymdeithas a’r gymuned leol sydd gerllaw.